Donderdag 19 juni 2025 was de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering van de Auteursbond. Als dank voor haar inzet bij o.a. de leenrechtvergoeding is kinderboekenschrijfster Annemarie Bon benoemd tot erelid. Schrijfster Selma Noort sprak een lofrede voor haar uit. Verderop in dit artikel meer daarover. Allereerst wil ik een paar ’geheimen’ onthullen om te verduidelijken wat Annemarie precies betekend heeft.
Geheim 1. Op steeds meer basisscholen kunnen kinderen boeken lenen
Vroeger leende je biebboeken alleen in de openbare bibliotheek. Op school lazen kinderen uit een collectie die de school zelf aanschafte, soms aangevuld met wat verouderde afgeschreven kinderboeken. Dat was verre van ideaal.
Vanaf 2008 zorgt het project de Bibliotheek op school ervoor dat scholen een mooie boekencollectie krijgen, rechtstreeks geleverd door de openbare bibliotheek. Kinderen krijgen een bibliotheekpasje en mogen de boeken die ze op school lenen ook mee naar huis mogen. Een leescoördinator van de Openbare Bibliotheek en een leesconsulent op school zorgen samen voor een goed leesbevorderingsprogramma.
Dit prachtige project is inmiddels op meer dan de helft van de basisscholen ingevoerd en op een derde van het VO. Onlangs heeft het ministerie van OCW besloten de Bibliotheek op School structureel te verankeren in het overheidsbeleid. De openbare bibliotheek is dus voor een deel verhuisd naar binnenin de scholen. Voor de leesbevordering is dit fantastisch.
Geheim 2. Kinderboekenmakers krijgen geld als hun boek wordt uitgeleend
Wie een boek leent, hoeft het niet te kopen. De openbare bibliotheek mag boeken uitlenen, maar in de auteurswet is geregeld dat de makers dan een billijke vergoeding krijgen. Dat is ongeveer 30 cent per uitlening, afhankelijk van de prijs van het boek en nog een paar factoren. Als een boek duizenden keren wordt uitgeleend, vormt die uitleenvergoeding een belangrijke vorm van inkomsten voor de maker. Stichting Leenrecht int deze vergoeding bij de openbare bibliotheek. Schrijvers ontvangen hun aandeel vervolgens via Stichting Lira en illustratoren via bij Stichting Pictoright. Als je een boek leent van een kennis of uit een minibiebje langs de weg, krijgt de maker er natuurlijk niets voor, maar die aantallen zijn verwaarloosbaar. Scholen hoefden volgens de wet ook geen vergoeding af te dragen.
Toen vanaf 2008 steeds meer scholen meededen met de Bibliotheek of school, werd er dus steeds minder vergoeding geïnd en uitgekeerd. Makers liepen honderden tot duizenden euro’s mis. Na jarenlange strijd heeft het ministerie van OCW besloten de auteurswet te wijzigen en met terugwerkende kracht de misgelopen vergoedingen uit schoolbibliotheken uit te keren. Dat is te danken aan een paar mensen van de Auteursbond die zich daarvoor intensief hebben ingezet: met name Annemarie Bon, Wilma Degeling, Tanja de Jonge en Jeroen Thijssen.
Geheim 3. Er bestaat een vakbond voor schrijvers
Het beeld van schrijvers en vertalers is dat ze in hun eentje op hun werkkamertje zitten te typen. Ze hebben geen baas en geen vaste aanstelling. Vogelvrij, gelukkig én kwetsbaar. Nu komen we elkaar vaak tegen bij borrels, maar we hebben ook al meer dan honderd jaar een beroepsorganisatie. In 1905 werd De Vereeniging van Letterkundigen (VvL) opgericht. In 1999 fuseert zij met vertalers en scenarioschrijvers tot de Vereniging van Schrijvers en Vertalers (VSenV). In 2017 werd dit de Auteursbond, waarin nog meer soorten schrijvers vertegenwoordigd zijn. De bond biedt juridische ondersteuning, organiseert symposia en behartigt onze belangen.
Annemarie Bon wordt erelid van de Auteursbond
Tijdens de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering is Annemarie Bon op 19 juni 2025 benoemd tot erelid van de Auteursbond.
Selma Noort:
‘Van 2008 tot 2012 was je namens de afdeling jeugdboekenschrijvers bestuurslid van de VVL. Van 2015 tot 2023 was je bestuurslid sectie geschriften Stichting Leenrecht. Je was lid van de adviesraad Auteursbond van 2017 tot 2019, en van 2019 tot en met 2025 zat je als afgevaardigde van de Auteursbond in het LIRA-bestuur, en sinds 2020 als vicevoorzitter.’
‘De heikele kwestie van het ontlopen van leenrecht door de Bibliotheek op school […] is mede door jou onder de aandacht van alle betrokkenen gebracht en ter discussie gesteld. Deze inzet leidde tot resultaat. […] Het bedrag aan leengelden, voor het merendeel van de jeugdboekenauteurs een belangrijk deel van het inkomen, wordt inmiddels weer overgemaakt naar de rechthebbenden.’
De beroepsorganisatie is belangrijker dan ooit, want er staat komende tijd veel te gebeuren. Dat brengt me op het vierde ‘geheim’.
Geheim 4. AI is niet alleen maar leuk
Artificial Intelligence wordt enorm gepusht als een handige tool. Bij de CPNB nieuwjaarsborrel in 2024 hoorden boekhandelaren hoe ze met handig prompten veel tijd konden besparen. NBD Biblion (de organisatie die boeken levert aan bibliotheken) ontsloeg in 2022 bijna alle recensenten omdat een AI-programma, met behulp van de flaptekst en informatie van de uitgever, geautomatiseerde recensies kan maken.
Wat betekent AI voor het boekenvak in het algemeen en schrijvers in het bijzonder? Vertalers en ondertitelaars krijgen veel minder werk. E-boeken van echte auteurs worden illegaal door AI ingelezen om zichzelf te trainen in het schrijven van teksten. Er verschijnen door AI geschreven boeken die concurreren met boeken van echte schrijvers en het publiek verwarren. Wat is nu het echte boek?
De Auteursbond onderzoekt juridische stappen tegen de grote techbedrijven.
Ben je schrijver en ben je nog geen lid? Meld je aan, want wat de Auteursbond doet is ook in jouw belang!
Reageren kan via de mail naar info@kinderboekenambassadeur.nl.
Links
Deze organisaties en projecten worden in het artikel genoemd:
Auteursbond
de Bibliotheek op school
Stichting Leenrecht
Stichting Lira.
Stichting Pictoright
NBD Biblion